امید محمدی؛ بازار گروه خودرو: صنعت خودروی کشور در سال های اخیر بیش از هر مقطع دیگری به حضور خودروسازان چینی وابسته شده است؛ حضوری که ابتدا با هدف جبران خلا ناشی از خروج برندهای اروپایی، ژاپنی و کره ای شکل گرفت، اما به تدریج به ستون اصلی بازار خودرو تبدیل شد. امروز بخش قابل توجهی از خودروهای عرضه شده در بازار، چه در قالب مونتاژ و چه واردات محدود، با نشان یا پلتفرم های چینی شناخته می شوند؛ موضوعی که هم ساختار رقابت را دگرگون کرده و هم انتظارات مصرف کننده ایرانی را تحت تاثیر قرار داده است. در شرایطی که بازار خودرو هم زمان با نوسانات شدید نرخ ارز، افزایش هزینه های تولید، تغییر مبانی محاسباتی گمرک و سیاست های متغیر وارداتی مواجه است، آینده حضور خودروسازان چینی با پرسش های جدی رو به رو شده است. از یک سو، محدودیت منابع ارزی و تلاش دولت برای کنترل واردات از مسیر افزایش تعرفه ها، فضای فعالیت را برای شرکت های واردکننده پیچیده تر کرده و از سوی دیگر، تشدید فشارهای بین المللی و حساسیت چین نسبت به اعتبار برندهای خود در بازارهای جهانی، معادلات تازه ای پیش روی این خودروسازان قرار داده است. در چنین فضایی، این سوال مطرح است که آیا خودروسازان چینی همچنان ایران را به عنوان بازاری استراتژیک در نظر می گیرند یا سیاست حضور حداقلی و محتاطانه را در پیش خواهند گرفت؟ برای بررسی این موضوعات با «بابک صدرایی»، کارشناس صنعت خودرو به گفت و گو پرداختیم؛
* باتوجه به نوسان نرخ ارز، بازار خودرو در ماه های منتهی به سال پایانی چه مسیری را دنبال خواهد کرد؟
برای پاسخ به این سوال باید در یک قاب بزرگ تر به موضوع نگاه کنیم، بازار خودرو را نمی توان از عوامل سیاسی و اقتصادی کشور منفک کرد. نوسان نرخ ارز همچنان سیگنال افزایشی به بازار می دهد، اما در عین حال مجموعه شرایط به سمتی حرکت می کند که بازار به یک رکود برسد؛ رکودی که لزوما به معنای کاهش قیمت نیست و می تواند «رکود افزایشی» باشد. اگر فنر قیمت دلار مهار نشود و در کنار آن عوارض خودرو در سال آینده افزایش پیدا کند، مسیر کلی بازار قابل پیش بینی است. ارزی که برای واردات خودرو تخصیص داده می شد، از حدود ۸۰ هزار تومان به محدوده ۱۱۰ هزار تومان رسیده و نرخ محاسباتی گمرک هم از بازه قیمتی ۷۰ هزار تومان به بیش از ۱۰۰ هزار تومان افزایش یافته است. این اعداد مستقیما روی قیمت خودرو اثر می گذارند.
* افزایش عوارض گمرکی و سیاست های ارزی دولت چه اثری بر بازار خواهد داشت؟
دولت با کسری بودجه مواجه است و طبیعی است که بخواهد از محل عوارض، درآمد خود را افزایش دهد. از طرف دیگر، به دلیل محدودیت منابع ارزی، تمایل دارد واردات را کنترل و مهار کند. این سیاست به گونه ای طراحی می شود که از یک سو تعداد واردات کاهش یابد و از سوی دیگر، از محل افزایش عوارض، درآمد بیشتری برای دولت ایجاد شود. این اتفاق بیشترین اثر را به خودروهای وارداتی و مونتاژی می گذارد. اما بازار خودروهای داخلی هم مصون نیست؛ افزایش نرخ ارز، افزایش مالیات ها، رشد هزینه نیروی انسانی و تورم، همگی فشار هزینه را به خودروسازان داخلی منتقل می کند و نتیجه آن، سیگنال افزایشی قیمت است.
* باتوجه به آنچه که شما پیشتر در خصوص رشد قیمت خودروها اشاره کردید، می توان انتظار کاهش قیمت را داشت؟
واقعیت این است که بازار به سمت رکود حرکت می کند، اما این رکود به معنای کاهش قیمت نیست. ممکن است معاملات کمتر شود، اما قیمت ها همچنان میل به افزایش داشته باشند. همه چیز به میزان عرضه خودروسازان بستگی دارد؛ اینکه تولید به چه سمتی می رود، مشکلات قطعه سازی، محدودیت های انرژی و سایر چالش هایی که پیش روی خودروسازان قرار دارد. این عوامل فراتر از بحث صرفا عرضه و تقاضا است و در یک چارچوب کلان اقتصادی باید بررسی شود.
واردات خودرو در سه، چهار سال گذشته بسیار بی نظم و شلخته انجام شد؛ چه از نظر تعداد شرکت های درگیر، چه نوع خودروهای وارداتی و چه خدمات پس از فروش. مدیریت مشخص و منسجمی وجود نداشت
* براساس آنچه که در برنامه بودجه ۱۴۰۵ اعلام شده شاهد افزایش تعرفه واردات خودرو هستیم، اگر این موضوع اجرایی شود، می توان انتظار رشد واردات خودرو را برای سال آینده داشت؟
واردات خودرو در سه، چهار سال گذشته بسیار بی نظم و شلخته انجام شد؛ چه از نظر تعداد شرکت های درگیر، چه نوع خودروهای وارداتی و چه خدمات پس از فروش. مدیریت مشخص و منسجمی وجود نداشت. تعرفه هایی که اکنون اعلام شده، فعلا جنبه اعلامی دارد و ممکن است بسته به شرایط تغییر کند؛ هم افزایش و هم کاهش؛ اما سیگنالی که دریافت می شود این است که دولت قصد ممنوعیت کامل واردات را ندارد، چون ممنوعیت می تواند شوک قیمتی بزرگی به بازار وارد کند. در عوض، تلاش می شود شیب واردات به تدریج کاهش یابد. هر زمان تعرفه ها افزایش پیدا می کند، تقاضای واردات کاهش می یابد و در عمل تخصیص ارز کمتری به این بخش داده می شود، این همان سیاستی است که دولت دنبال می کند.
* استفاده از ارز منشا خارج برای واردات خودرو به کشور تا چه اجرایی به نظر می رسد؟
در سطح فعلی، این موضوع بسیار بعید است. بعید می دانم کسی ارزی را که در خارج از کشور دارد، با این حجم از ریسک و موانع، صرف واردات خودرو کند. این موضوع بیشتر روی کاغذ مطرح می شود؛ در عمل قوانین نانوشته و موانع اجرایی زیادی وجود دارد که مسیر را مسدود می کند. به همین دلیل تصور می کنم دولت تلاش می کند بدون ممنوعیت رسمی، واردات را بهتدریج محدود کند.
چینِ امروز، چینِ ۱۵ سال پیش نیست؛ بازارهای مهم اروپایی دارد و به شدت نگران اعتبار برند خود است. اگر به این جمع بندی برسند که حضور در ایران برایشان ریسک بین المللی ایجاد می کند، قطعا سطح حضورشان را کاهش می دهند یا حتی از بازار خارج می شوند
* باتوجه به جبر تحریم های ظالمانه شنیده ها حاکی از آن است که خودروسازان چینی کشور را ترک می کنند، نظر شما در این خصوص چیست؟
خودروسازان چینی بسیار محافظه کارانه عمل می کنند. آن ها به دقت شرایط تحریم، فشارهای بین المللی و ریسک های حضور در ایران را ارزیابی می کنند. چینِ امروز، چینِ ۱۵ سال پیش نیست؛ بازارهای مهم اروپایی دارد و به شدت نگران اعتبار برند خود است. اگر به این جمع بندی برسند که حضور در ایران برایشان ریسک بین المللی ایجاد می کند، قطعا سطح حضورشان را کاهش می دهند یا حتی از بازار خارج می شوند. همین حالا هم می بینیم بسیاری از شرکت های چینی وارد تولید مستقیم نشدند و صرفا از طریق واسطه، خودرو ارسال می کنند؛ شرایط را «مزه مزه» و ارزیابی می کنند. اگر فشارها بیشتر شود، بعید نیست که برخی از آن ها تصمیم بگیرند حضور خود را به طور کامل منتفی کنند، هر چند به نظر من هنوز به آن نقطه نرسیدیم.
* کارنامه خودروسازان چینی در صنعت خودروی ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟
برای پاسخ به این سوال باید ابتدا یک پرسش اساسی تر مطرح کنیم: ما از خودروساز چینی چه خواستیم؟ آیا بازار رقابتی واقعی ایجاد کردیم؟ آیا این پیام را منتقل کردیم که اگر کیفیت، انتقال فناوری یا خدمات مناسب ارائه نشود، رقبای ژاپنی یا اروپایی جایگزین خواهند شد؟ واقعیت این است که چنین فضایی وجود نداشت. ما شرایطی ایجاد کردیم که خودروساز چینی عملا بی رقیب شد. وقتی رقیبی وجود ندارد، انگیزه ای برای ارتقای کیفیت باقی نمی ماند. در کشورهای عربی، حوزه خلیج فارس یا آمریکای جنوبی، خودروساز چینی مجبور است با برندهای اروپایی، ژاپنی، کره ای و آمریکایی رقابت کند؛ به همین دلیل روی کیفیت، تنوع محصول، خدمات پس از فروش و قیمت گذاری جدی تر کار می کند. اما در بازاری که تقاضا به مراتب جلوتر از عرضه حرکت می کند، طبیعی است که رفتار متفاوتی از خود نشان دهد. در مجموع، بخشی از عملکرد ضعیف به خودروسازان چینی باز می گردد، اما بخش مهم تر آن ناشی از شرایطی است که ما در بازار خودرو ایجاد کردیم.
دیدگاهتان را بنویسید